◊ lewis’owski chochlik ◊

Dzisiaj pierwsze amatorskie tłumaczenie (również pierwszego!) wiersza w dorobku Carrolla – My Fairy, 1845

SKĄD POMYSŁ?

Lewis Carroll napisał wiersz ‚My Fairy’ mając 13 lat, aby rozbawić nim swoje rodzeństwo. Dzieci wychowywano bardzo surowo, na plebani, a Charles zawsze próbował je rozweselić. Zatem prawdopodobnie ten wiersz odnosi się do niektórych aspektów ich codziennego życia. Można przypuszczać, że utwór również trochę odzwierciedla emocje i postawy Carrolla, który był uparty i chodził własnymi ścieżkami.

TRANSLATORSKIE PROBLEMY I ROZWIĄZANIA

Kiedy olśniła mnie gra słów, jaką jest cały wiersz, uśmiechnęłam się do siebie i zastanowiłam, jak to przetłumaczyć i zapisać, aby wiersz nie stracił swojego uroku? Sprawa okazała się trudna, ale jednocześnie odczułam pewien szacunek i podziw dla słownego kunsztu Lewisa Carrolla. Lingwistycznie rzecz tym bardziej skomplikowana, ponieważ w języku angielskim nie istnieje podwójne zaprzeczenie, tak jak w języku polskim.

Wybaczcie, że rymów nie będzie, ale specjalistą z tłumaczeń niestety, nie jestem.

Ogólnie rzecz ujmując, w wierszu w wyniku językowych mankamentów, między Wróżką a Chłopcem (?) dochodzi do nieporozumień. Wróżka pewnych rzeczy zakazuje, a Chłopiec interpretuje je wprost odwrotnie…

Pod tym względem wiersz przetłumaczony jest wedle interpretacji zakazów przez Wróżkę. W nawiasach zaś podaję zakazy w formie, w jakiej zrozumiał je Chłopiec.

Moja wróżka

 

Mam przy sobie wróżkę,

Która mawia, że nie wolno spać, (nie wolno mi nie spać/muszę spać)

Kiedy cierpiąc, głośno zapłakałem,

Rzekła: „Nie wolno ci płakać”. (nie wolno ci nie płakać/musisz płakać)

 

Gdy, pełen radości, uśmiecham się szeroko,

To mawia: „Nie wolno się śmiać”. (nie wolno się nie śmiać/musisz się śmiać).

Kiedy chciałem łyknąć trochę ginu,

Rzekła mi: „Nie wolno ci pić”. (nie wolno ci nie pić/musisz pić)

 

Kiedy chciałem spróbować posiłku

Rzekła: „Nie wolno ci jeść”. (nie wolno ci nie jeść/musisz jeść)

Kiedy na wojny w pośpiechu poszedłem,

Rzekła: „Nie wolno ci walczyć”. (nie wolno ci nie walczyć/musisz walczyć)

 

„Co mi więc wolno?” w końcu krzyknąłem,

Zmęczony dotkliwymi zadaniami.

Wróżka łagodnie odrzekła,

Mianowicie: „Wolno ci nie pytać” (nie wolno ci nie pytać/musisz zapytać).

Lewis Carroll [Misc.]
Lewis Carroll (w środku) z przyjaciółmi. Fotografia: Gabriel Benzur/Time&Life Pictures/Getty Image

Wiersz w oryginale możecie przeczytać TUTAJ.

‘BE OR NOT TO BE’ CZYLI SKRÓTKA Z GRAMATYKI

A więc wierszyk ten to urocza humoreska, bazująca na grze słów.

Na początek, należy zapoznać się ze znaczeniem ‘not’, które może być kłopotliwe. Miejsce przysłówka ‘not’ w zdaniu jest bardzo ważne, gdyż może powodować dwuznaczności.

Dla przykładu zdanie: All classes are not open to enrollment.

Można je przetłumaczyć (uwaga, będzie bardzo dosłownie, a nie ładnie „po polsku”): „Wszystkie klasy zamknęły nabór” lub „Nie wszystkie klasy rozpoczęły zapisy”. I proszę bardzo, stała się jasność. Z pierwszego zdania wynika, że nabór się zakończył. Z drugiego, że wręcz przeciwnie – rozpoczął się.

Podobnie jest w wierszu! A więc stąd te wszystkie nieporozumienia…!

… I UMORALNIA(NIE) NA KONIEC

Na końcu wiersza mamy też morał: „You mustn’t”, który lepiej wyjaśnić oddzielnie, gdyż przy polskim tłumaczeniu nie ma on sensu.

W języku angielskim można zabronić czegoś używając pełnej formy (you must not) lub skróconej (you mustn’t). Z poprzednich akapitów już wiadomo, że forma pełna potrafi być… kłopotliwa.

Morał? Podwójne zaprzeczenie w angielskim jest niepoprawne (zatem Wróżka nie mogła powiedzieć: You must not no weep, tak jakbyśmy to pewnie zrobili w języku polskim). Także pozostaje jedynie używanie formy skróconej, gdy chce się mieć pewność, że zakaz nie stanie się zezwoleniem!

Jednak lewis’owski chochlik polega też na tym, że przecież w mowie różnicy nie da się zobaczyć!

Zatem fraza „You musn’t” nabiera wydźwięku ironicznego: lepiej używać formy skróconej, ale jednocześnie: „przecież nie możesz”.

Dopiero wstawiając w wiersz „You mustn’t” wszędzie tam, gdzie występuje „You must not” odczytamy właściwie intencje wróżki.

Wniosek (i kolejny morał!) z tego taki, że zawsze należy być precyzyjnym! A już szczególnie, gdy czegoś próbuje się zakazać dzieciakom…

PS. Tłumaczenie wiersza jest moje własne, a więc niedoskonałe i być może nie takie, jak powinno. Profesjonalistów z góry przepraszam, sama się po prostu uczę. 🙂

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s